Quê Choa Plus - Lãnh đạo Tổng cục Môi trường nhận định kết quả quan trắc chất lượng nước biển 4 tỉnh miền Trung trong tháng 5 cho thấy môi trường nước biển nơi đây đã an toàn sau thảm hoạ Formosa. Ngày 23/5, Tổng cục Môi trường đã công bố kết quả quan trắc chất lượng nước biển ven bờ tại các bãi tắm trên địa bàn 4 tỉnh miền Trung gồm Hà Tĩnh, Quảng Bình, Quảng Trị và Thừa Thiên – Huế từ ngày 29/4 đến 20/5.
Các hoạt động ra khơi, đánh bắt của ngư dân 4 tỉnh miền Trung dần trở lại.
Kết quả này được các Trung tâm Quan trắc môi trường địa phương tổng hợp mỗi ngày dựa trên hướng dẫn lấy mẫu, bảo quản và vận chuyển mẫu nước biển ven bờ của Trung tâm Quan trắc môi trường, Tổng cục Môi trường.
Tổng cục Môi trường thông tin mẫu nước phân tích được lấy 2 lần một ngày (buổi sáng và chiều) ở phạm vi các bãi tắm trên địa bàn 4 tỉnh, cách bờ không quá 1,5 km và độ sâu cách mặt nước 0,3-0,5m.
Kết quả quan trắc trong hơn 20 ngày cho thấy chất lượng nước biển mỗi ngày tại các khu vực này đều duy trì ở mức trong giới hạn cho phép theo Quy chuẩn kỹ thuật Quốc gia về chất lượng nước biển đối với vùng bãi tắm, thể thao dưới nước.
Trước những kết quả khả quan về môi trường biển, các hoạt động ra khơi, đánh bắt của ngư dân 4 tỉnh miền Trung cũng như các hoạt động tắm biển và du lịch dần trở lại bình thường dù còn nhiều trở ngại.
Bàn về vấn đề này, sáng 22/6, ông Hoàng Văn Thức, Phó tổng cục trưởng Tổng cục Môi trường, cho hay việc quan trắc được thực hiện trên 12 tuyến. Trong đó, Hà Tĩnh quan trắc 6 tuyến, 3 tỉnh còn lại mỗi tỉnh 2 tuyến.
Vị Phó tổng cục trưởng nhận định: “Kết quả quan trắc, phân tích mẫu nước biển và trầm tích đáy biển đều đáp ứng các quy chuẩn về môi trường nước biển sử dụng cho vui chơi giải trí, các hoạt động thể thao, tắm biển du lịch và nuôi trồng thủy sản”.
“Kết quả phân tích đến nay có thể khẳng định biển miền Trung đã an toàn về môi trường nước biển và trầm tích đáy biển”, ông Thức nói.
Ông Thức cho biết thêm Trung tâm quan trắc môi trường địa phương được giao nhiệm vụ quan trắc nước biển tại 4 tỉnh miền Trung. Đặc biệt, các đơn vị này tiếp tục thực hiện kế hoạch quan trắc môi trường nước biển sau sự cố môi trường do Formosa gây ra.
Quê Choa Plus - Nguồn tin của Tuổi Trẻ Online cho biết Tổng cục Môi trường (Bộ Tài nguyên - môi trường) đã có quyết định cách chức cục trưởng Cục Kiểm soát hoạt động bảo vệ môi trường đối với ông Lương Duy Hanh.
Trước đó, Ủy ban Kiểm tra Trung ương đã quyết định thi hành kỷ luật cách chức tất cả các chức vụ trong Đảng đối với ông Lương Duy Hanh sau khi xem xét trách nhiệm liên quan đến sự cố môi trường tại bốn tỉnh miền Trung do Formosa gây ra.
Theo kết luận của Uỷ ban Kiểm tra Trung ương, ông Lương Duy Hanh, trên cương vị cục trưởng Cục Kiểm soát hoạt động bảo vệ môi trường, đã thiếu trách nhiệm trong thanh tra đối với dự án Formosa; không tham mưu giám sát việc thực hiện các công trình bảo vệ môi trường trong giai đoạn thi công xây dựng và vận hành thử nghiệm của Formosa.
Nguồn tin của Tuổi Trẻ Online cũng cho biết trong kết luận của Uỷ ban Kiểm tra Trung ương khi xem xét trách nhiệm của Ban cán sự đảng Bộ Tài nguyên - môi trường (nhiệm kỳ 2011-2016) và các cá nhân có trách nhiệm liên quan đến sự cố môi trường tại 4 tỉnh miền Trung cũng nêu rõ những vi phạm của các cá nhân có liên quan, trong đó có ông Lương Duy Hanh, là nghiêm trọng.
Cũng theo tìm hiểu của Tuổi Trẻ Online, Uỷ ban Kiểm tra Trung ương đã công bố quyết định cách chức tất cả các chức vụ trong Đảng với ông Lương Duy Hanh, hồi đầu tháng 6-2017.
Nguồn tin của Tuổi Trẻ cũng cho biết sau khi Tổng cục Môi trường có quyết định cách chức cục trưởng, Bộ Tài nguyên-Môi trường cũng đã có quyết định điều chuyển ông Lương Duy Hanh từ Tổng cục Môi trường về làm chuyên viên tại Vụ Pháp chế.
Được biết, trong ngày 20-6, Vụ Pháp chế đã nhận được quyết định điều chuyển ông Lương Duy Hanh về làm việc và ông Hanh đã nhận nhiệm vụ mới.
Trước đó, ba cá nhân thuộc Bộ Tài nguyên đã thi hành kỷ luật là nguyên Bộ trưởng Nguyễn Minh Quang, Thứ trưởng Bùi Cách Tuyến và Nguyễn Thái Lai. Riêng ông Mai Thanh Dung, Bộ Tài nguyên đã điều chuyển từ Phó tổng cục trưởng Môi trường sang Phó viện trưởng chiến lược chính sách tài nguyên và môi trường.
Liên quan vụ việc trên, ông Võ Kim Cự, Bí thư Đảng đoàn, Chủ tịch Liên minh Hợp tác xã Việt Nam, nguyên Bí thư Tỉnh ủy, nguyên Bí thư Ban cán sự đảng, nguyên Chủ tịch UBND tỉnh Hà Tĩnh chịu trách nhiệm chính về những vi phạm, khuyết điểm của Ban cán sự đảng UBND tỉnh giai đoạn 2008-2016 và Ban Quản lý Khu kinh tế tỉnh Hà Tĩnh từ năm 2008 đến 2010.
Quê Choa Plus - Đây là bức ảnh mà nhiều tờ báo nhà nước đã lăng xê cho Fomosa với tiêu đề : Công ty Formosa Hà Tĩnh đồng hành cùng “Tháng hành động vì môi trường”. Không biết các bạn nhà báo nhân ngày báo chí vô tình hay cố ý nhưng các bạn đang nhầm lẫn một cách nghiêm trọng giữa việc dọn vệ sinh và "hành động vì môi trường".
Ví dụ các bạn có một ngôi nhà, việc quét nhà, hút bụi, lau dọn đó là công việc hàng ngày của các bạn. Các bạn cần và bắt buộc phải làm việc ấy vì chính các bạn chứ không phải vì môi trường nào cả.
Về khái niệm "hành động vì môi trường" nó lớn rất nhiều so với khái niệm dọn vệ sinh như hình ảnh các bạn đã đưa trong đó bao gồm : Ngăn chặn mọi hành động có nguy cơ tác động tiêu cực đến môi trường vì bất kỳ lý do gì. Tái tạo môi trường, giữ gìn, phát triển môi trường tự nhiên bằng mọi giá. Loại trừ ngay lập tức tất cả các hành vi mang tính huỷ hoại môi trường ...
Đối với trường hợp của Fomosa, họ không đủ tư cách để nói đến cụm từ "hành động vì môi trường" bởi chính họ đã và đang là kẻ thù của môi trường tự nhiên, môi trường sống tại miền Trung nói riêng và Việt Nam nói chung.
Cả một vùng biển rộng lớn dọc dài theo dãi đất Miền Trung đã bị huỷ hoại bởi Fomosa mà hệ luỵ của nó cho tới nay vẫn chưa lường hết được.
Hàng chục ngàn hộ gia đình bị ảnh hưởng từ thảm hoạ môi sinh ấy vẫn chưa được giải quyết ổn thoả. Nguy cơ lặp lại thảm hoạ như trên một lần nữa vẫn chưa được kiểm soát. Thế nên đừng vì bất kỳ điều gì mà thoả hiệp cùng với Fomosa trong việc gìn giữ môi trường.
Chính bản thân các bạn cũng không lường hết hậu hoạ từ Fomosa và hẳn nhiên các bạn cũng không vô sự bởi thảm hoạ từ nó trừ phi số tiền các bạn ăn chia được đủ nhiều để các bạn có thể chạy đi tị nạn ở một quốc gia có môi trường sống tốt hơn.
Quê Choa Plus - Theo thông báo của công an thị xã Kỳ Anh, ba người phải nhận lệnh áp giải bị can gồm bà Nguyễn Thị Hà, 49 tuổi, bà Trần Thị Tuyến, 39 tuổi, và bà Nguyễn Thị Vân, 37 tuổi. Họ bị quy cho tội “gây rối trật tự công cộng” theo điều 245 bộ luật hình sự của chính quyền.
Một người dân Kỳ Hà cho biết, trong liên tiếp các ngày 12, 13 và 14 vừa qua, chính quyền liên tục gửi giấy triệu tập tới ba người phụ nữ, đòi họ phải có mặt tại ủy ban xã để làm việc. Tuy nhiên, giấy thứ 3 không phải là giấy triệu tập mà là thông báo lệnh áp giải bị can, nêu rõ họ bị khởi tố theo điều 245.
Dân Kỳ Hà yêu cầu chính phủ xuống nghe dân kêu oan
Được biết, sau khi chính quyền ra lệnh áp giải bị can đối với ba người dân thuộc thôn Bắc Hà, xã Kỳ Hà thì đông đảo người dân đã tập trung lên uỷ ban xã Kỳ Hà để phản đối: “Khoảng hơn 500 người dân địa phương đã tập trung tại uỷ ban xã Kỳ Hà vào sáng Thứ Năm đòi giải thích lý do tại sao lại khởi tố ba người dân phản đối Formosa. Tuy nhiên, các quan chức xã đã trốn biệt, không tiếp xúc với người dân.”
Chị Trần Mai Linh bày tỏ, "Giấy triệu tập 14h ngày 14/6, mãi đến 18h 30 tối ngày 14/6 mới đưa cho dân, sáng 15/6 dân lên xã, xã bảo họ không triệu tập và không biết. Tôi không hiểu nỗi xã Kỳ Hà này làm việc cái kiểu chi nữa, mấy ngày này triệu tập các bà không lên nhưng công an cơ động về đầy sân ủy ban xã giờ từ chối nói xã không biết và không triệu tập. Đúng là không còn gì để nói, buồn cho dân chúng tôi có một cấp cán bộ xã nói như đứa con nít học lớp 1..."
Người dân Kỳ Hà lên UBND xã yêu cầu giải thích việc 3 người trong xóm bị gửi giấy triệu tập
Sau khi thảm họa môi trường biển miền Trung xảy ra, bà con ngư dân, diêm dân Bắc Hà, xã Kỳ Hà, thị xã Kỳ Anh gánh chịu thiệt hại nặng nề. Tuy nhiên đến nay, người dân Kỳ Hà vẫn chưa nhận được đền bù thoả đáng. Chính vì vậy, họ đã liên tục biểu tình và viết đơn yêu cầu chính quyền đền bù thiệt hại.
Nghiêm trọng: Cờ Vàng xuất hiện tại nhà chủ tịch xã Kỳ Hà Người dân Kỳ Hà một năm qua đã liên tục biểu tình đòi quyền lợi chính đáng, nhưng không được chính quyền đáp ứng, hứa hẹn ngày này qua tháng nọ, khiến người dân rất bức xúc và gặp nhiều khó khăn khi mất đi nguồn sinh sống không có công ăn việc làm. Trong khi chưa có một hành động cụ thể, khoa học nào để cho biển sạch, dân lên tiếng nói thì truy cho cái tội gây rối(?!).
Trong khi thủ phạm huỷ diệt môi trường chưa bị truy tố trách nhiệm hình sự thì nạn nhân đã bị truy tố, ngồi tù (?!). Cũng cùng Hà Tĩnh, cũng cầm cờ vàng, cũng liên quan đến cá, một bên thì được lên truyền hình quốc gia, một bên thì...(?!)
Quê Choa Plus - Ban Chỉ đạo khắc phục sự cố môi trường 4 tỉnh miền Trung vừa họp phiên thứ 8 dưới sự chủ trì của Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Thủ tướng Trương Hoà Bình, Trưởng Ban chỉ đạo chưa cho phép đánh bắt, sử dụng hải sản tầng đáy vùng biển từ 20 hải lý trở vào
Sau sự cố môi trường biển do Formosa Hà Tĩnh gây ra, nhiều tàu thuyền của ngư dân xã Kỳ Lợi, thị xã Kỳ Anh phải nằm bờ.
Theo Thứ trưởng Bộ NN-PTNT Vũ Văn Tám, sau 4 đợt, Thủ tướng Chính phủ đã tạm cấp cho 4 tỉnh với tổng số tiền là 7.000 tỷ đồng theo đề xuất bồi thường, hỗ trợ của 4 tỉnh miền Trung bị ảnh hưởng sự cố môi trường vừa qua. Tính đến ngày 31-5, 4 tỉnh Hà Tĩnh, Quảng Bình, Quảng Trị, Thừa Thiên-Huế đã giải ngân được 4.599 tỷ đồng.
Về xử lý hàng hải sản tồn kho, báo cáo cho biết, tổng số hải sản lưu kho sau khi phân lô, lấy mẫu, kiểm nghiệm được thu mua từ tháng 4-2016 đến tháng 8-2016 tại 4 tỉnh miền Trung đã được Bộ Y tế kiểm nghiệm và được kết luận tại cuộc họp lần 3 của Ban chỉ đạo là 5.369 tấn.
Sau khi 4 đoàn liên ngành đi kiểm tra cuối tháng 3-2017, các tỉnh báo cáo là 6.769 tấn (trong đó, hải sản bảo đảm an toàn thực phẩm là 5.644 tấn, hải sản không an toàn thực phẩm là 1.125 tấn), tăng lên 1.400 tấn (Quảng Trị: 1.355 tấn, Hà Tĩnh: 211 tấn).
Tính đến ngày 30-5, 4 tỉnh miền Trung đã tiêu huỷ hoàn toàn 1.125 tấn hải sản lưu kho không bảo đảm an toàn thực phẩm. Với hàng hải sản lưu kho bảo đảm an toàn thực phẩm, các địa phương và chủ hàng đang tích cực đẩy nhanh tiến độ tiêu thụ.
Về ổn định tình hình và khôi phục sản xuất, báo cáo của các tỉnh cho biết, hoạt động sản xuất thuỷ sản, du lịch, đời sống người dân trên địa bàn 4 tỉnh miền Trung đã cơ bản ổn định.
Kết luận phiên họp, Phó Thủ tướng Trương Hoà Bình, Trưởng Ban Chỉ đạo yêu cầu các địa phương đẩy nhanh tiến độ kê khai, xác định và chi trả bồi thường thiệt hại cho người dân, bảo đảm hoàn thành trước ngày 30-6-2017. Các đối tượng đúng nhưng thống kê sót thì sẽ xem xét cụ thể, có giấy tờ chứng minh, căn cứ chính xác với sự kiểm tra của các bộ, ngành theo đúng quy định, không mở rộng đối tượng mới. Không để xảy ra việc kê khai gian dối trong quá trình thống kê, xem xét, đề cao vai trò của tỉnh trong vấn đề này. “Các tỉnh rà soát kỹ lưỡng, bảo đảm không còn người dân nào thuộc đối tượng được đền bù nhưng chưa được kê khai, thống kê thiệt hại”, Phó Thủ tướng nêu rõ.
Phó Thủ tướng giao Bộ Y tế tiếp tục theo dõi, cập nhật kết quả giám sát chất lượng, an toàn thực phẩm hải sản tầng đáy ở vùng biển 4 tỉnh miền Trung, công bố công khai vào thời gian tới.
Về dự án phục hồi, tái tạo các hệ sinh thái thuỷ sinh và nguồn lợi thuỷ sản, Phó Thủ tướng giao Bộ NN-PTNT rà soát, nghiên cứu phạm vi thực hiện, tập trung vào khu vực có môi trường sinh thái biển bị ảnh hưởng nghiêm trọng bởi sự cố môi trường biển.
Đối với dự án xây dựng hệ thống quan trắc và cảnh báo môi trường biển ở 4 tỉnh miền Trung, Bộ TN-MT cần khẩn trương nghiên cứu, hoàn thiện, trình cấp có thẩm quyền xem xét. Liên quan đến chính sách hỗ trợ bảo hiểm y tế, Bộ Y tế chủ trì, phối hợp với các bộ rà soát, xác định đối tượng dự kiến kinh hỗ trợ bảo hiểm y tế, bảo đảm không trùng lặp với các chính sách hiện hành khác.
Đáng chú ý, Phó Thủ tướng lưu ý, trước mắt chưa cho phép ngư dân đánh bắt, khai thác và sử dụng hải sản tầng đáy vùng biển từ 20 hải lý trở vào.
Theo đó, Bộ NN-PTNT tiếp tục chỉ đạo lực lượng kiểm ngư hỗ trợ và phối hợp với chính quyền 4 tỉnh tăng cường tuần tra, giám sát, vận động ngư dân không sử dụng các nghề khai thác hải sản tầng đáy ở vùng biển 4 tỉnh từ 20 hải lý vào bờ, chờ kết quả của Bộ Y tế kiểm tra.
Bộ Y tế, Bộ TN-MT, Bộ NN-PTNT, Viện Hàn lâm KHCN, UBND các tỉnh tiếp tục theo dõi, cập nhật, công khai chất lượng môi trường biển, an toàn thực phẩm đối với hải sản khai thác tại 4 tỉnh miền Trung.
Phó Thủ tướng lưu ý, các bộ, ngành, địa phương cần chủ động cung cấp thông tin cho các cơ quan báo chí. Riêng Bộ TT-TT cần phối hợp với Ban Tuyên giáo Trung ương chỉ đạo cơ quan báo chí tăng cường đưa tin, tạo tâm lý yên tâm triển khai các hoạt động sản xuất, tiêu dùng hải sản, sử dụng các dịch vụ du lịch tại 4 tỉnh miền Trung.
“Các cơ quan báo chí đưa tin khách quan, đầy đủ, nói lên được tinh thần quyết liệt của các bộ, ngành, địa phương trong vấn đề này, nhất là việc công khai tất cả các vấn đề liên quan để người dân nắm bắt, kể cả tuyên truyền các hoạt động gây rối trật tự của một số phần tử xấu. Cơ quan truyền thông cần đưa thông tin chính thống, có trách nhiệm, tránh giật gân, câu khách”, Phó Thủ tướng nêu rõ.
Quê Choa Plus - Thảm hoạ môi trường Minamata nằm phía tây đảo Kyushu, cực nam Nhật Bản, là một điển hình thế giới về nhiều phương diện. Minamata từ một địa danh trở thành tên gọi của một chứng bệnh do nhiễm độc kim loại nặng từ chất thải hoá học xả vào nguồn nước. Trong lịch sử nhân loại và lịch sử Nhật Bản, đây có thảm họa khủng khiếp do thủy ngân gây ảnh hưởng có thể so sánh với thảm họa hạt nhân ở Hiroshima hay Nagasaki.
Minamata là một thảm hoạ môi trường kéo dài hơn 59 năm , từ năm 1932 – 1997 (từ khi xả thải đến khi hệ sinh thái biển phục hồi), nhưng hệ quả bi đát của nó vẫn tồn tại đến tận ngày nay và là một trong bốn chứng bệnh lớn nhất tại Nhật do ô nhiễm chất thải hoá học gây ra. Minamata cũng là một án lệ môi trường điển hình với nhiều vụ kiện kéo dài từ năm 1959 tới tận hôm nay. Minamata cũng là một điển hình cho thấy vai trò của chính quyền khi chọn lựa giữa quyền lợi cộng đồng và quyền lợi của nhóm thiểu số.
Một giám đốc của Chisso đã từng là Thị trưởng của thành phố Minamata. Công ty Chisso càng có ảnh hưởng tới khu vực và người dân càng bị phụ thuộc vào sự phát triển của Chisso. Chisso đã là một trong những công ty góp phần quan trọng vào sự tăng trưởng nhanh chóng của Nhật bản sau chiến tranh thế giới lần 2 . Từ 1912-1926, nước biển bị ô nhiễm do nước thải của Chisso đổ ra đã gây nên một số vấn đề môi trường nghiêm trọng. Tuy nhiên, từ năm 1932-1968, công ty Chisso tiếp tục sử dụng thủy ngân hữu cơ là chất xúc tác để sản xuất acetaldehyde, axit acetic và các chất dẻo. Tất nhiên trong quá trình sản xuất, methyl thủy ngân đã được sinh ra và cứ được đổ thẳng xuống biển mà không qua bất kì một sự xử lý nào . Thậm chí sau khi công ty Chisso biết rõ chính những nước thải của công ty họ gây nên căn bệnh Minamata, nhưng công ty vẫn không ngừng quá trình sản xuất của mình. Trong lần xét xử đầu tiên về căn bệnh Minamata, thái độ thờ ơ của Chisso đã bị chỉ trích kịch liệt .
Ngay từ năm 1908, khi tập đoàn Chisso mở nhà máy ở Minamata nước thải đã xả thẳng xuống vịnh và vùng biển quanh ngôi làng 10.000 dân này. Thiệt hại cho ngành ngư nghiệp là không thể tránh khỏi và hợp tác xã ngư nghiệp Minamata đã hai lần đòi Chisso bồi thường trước khi căn bệnh nhiễm độc thuỷ ngân bùng phát .
Sau các thương lượng trực tiếp vào năm 1926, Chisso đồng ý trả cho hợp tác xã khoản “tiền thông cảm” là 1.500 yen - khoảng 704 USD theo tỷ giá đương thời . Dùng thuật ngữ “tiền thông cảm” là cách Chisso tránh né nhận trách nhiệm gây thiệt hại và ngăn ngừa những khoản bồi hoàn về sau bằng cách thêm vào thoả thuận là không bao giờ kiện nữa. Kiểu chối bỏ trách nhiệm và những điều kiện ràng buộc của Chisso cứ tái diễn suốt bao lần đàm phán với ngư dân Minamata trong khi chất thải độc hại vẫn không ngừng xả xuống biển. Đến năm 1943, Chisso ký kết với ngư dân một thoả thuận khác chấp nhận thông cảm 152.500 yen cho các thiệt hại ngư nghiệp trong quá khứ và tương lai, m à tính chất bất bình đẳng của thoả thuận này lộ rõ trong các điều khoản.
Năm 1956 là năm cư dân địa phương bắt đầu biết đến hội chứng bệnh lạ ở Minamata. Không còn là một ngôi làng nữa, Minamata giờ đây đã là thành phố với 27.000 dân. Nhà máy Chisso tuyển dụng tới 60% lực lượng lao động của Minamata. Hàng loạt người dân lâu nay ăn cá không biết có nhiễm độc bỗng phát sinh những dấu hiệu kỳ lạ. Bệnh nhẹ thì á khẩu, đi đứng khó khăn, co giật. Những trường hợp cực độ có biểu hiện phát điên, tê liệt, hôn mê và chết sau vài tuần phát bệnh.
Đến lúc này thì lượng tôm cá đánh bắt ở Minamata đã sụt giảm chỉ còn không tới 10% so với trước. Chính quyền tỉnh Kumamoto cố gắng khống chế căn bệnh lạ lây lan bằng cách cấm bán hải sản đánh bắt từ vịnh Minamata nhưng không hề ban bố lệnh cấm đánh bắt. Ngư dân đánh bắt được cá nhưng không thể bán và không hề có chính sách hỗ trợ tài chính nào bồi hoàn cho họ.
Tháng 9 năm 1958, HTX ngư nghiệp Minamata kiến nghị chính quyền tỉnh hãy cấm đánh bắt cá toàn diện để ngư dân được hưởng quyền bồi thường thích đáng theo luật Ngư nghiệp và bộ luật Vệ sinh thực phẩm đương thời của Nhật Bản. Chính quyền không hề có phản ứng gì khác hơn là khuyên ngư dân đừng ăn tôm cá do họ đánh bắt từ vịnh Minamata. Không còn nguồn thu nhập nào khác, nhiều ngư dân không còn lựa chọn nào ngoại trừ ăn những thứ mà họ đánh bắt được dưới biển.
Thực tế, suốt lịch sử thảm hoạ Minamata, việc đánh bắt cá ở Minamata chưa bao giờ bị cấm về mặt pháp lý. Bất kể lệnh cấm bán cá ô nhiễm, mối ngờ vực về tính an toàn của tôm cá khu vực Minamata vẫn lan tràn trong dân chúng địa phương và đến tháng 6 năm 1959 thì nhiều doanh nghiệp buôn bán hải sản phải khánh tận vì không ai mua hải sản nữa. Tuyệt vọng vì chính quyền làm ngơ, hợp tác xã buộc phải điều đình trực tiếp với Chisso.
Ngày 6 tháng 8, 400 ngư dân hợp tác xã kéo tới nhà máy và gặp giám đốc Eiichi Nishida trong bầu không khí thù nghịch. Ngư dân đòi Chisso phải làm sạch vịnh Minamata, lắp đặt các hệ thống xử lý nước thải và bồi thường 100 triệu yen, khoảng 278.000 USD. Đáp lại, giám đốc Nishida đề nghị một khoản “tiền thông cảm khẩn cấp” 500.000 yên cùng một lời hứa sẽ hội ý với chủ tịch tập đoàn Chisso ở Tokyo .
Sáu ngày sau, ngư dân lại kéo đến nhà máy tiếp tục đàm phán. Hai bên không đạt được thoả thuận nào ngoại trừ một chuyến khảo sát phối hợp về thực tế tình trạng ngư nghiệp ở Minamata để làm cơ sở đàm phán tiếp vào ngày 17 tháng 8. Sau chuyến khảo sát này, Chisso thừa nhận không còn khả năng đánh cá ở một số khu vực và đưa ra đề nghị cuối cùng 13 triệu yen - 36.100 USD .
Đề nghị bủn xỉn ấy khiến ngư dân phẫn nộ và nổi loạn. Lực lượng cảnh sát chống bạo loạn của thành phố phải ra tay can thiệp. Nishida và các nhân viên công ty thực tế trở thành con tin ngay trong nhà máy. Chỉ đến khi thị trưởng Todomu Nakamura đồng ý làm trung gian hoà giải giữa hai bên tranh chấp thì ngư dân mới rời khỏi khu vực Chisso.
Hội đồng hoà giải do thị trưởng Nakamura lập ra vào ngày 26 tháng 8 lại đưa ra phán quyết rất thiên vị Chisso. Theo đó, công ty này sẽ trả 20 triệu yen (55.600 USD) trực tiếp cho hợp tác xã và lập một ngân quỹ 15 triệu yen (41.700 USD) để phục hồi ngư nghiệp. Phán quyết này lại đi kèm với một tối hậu thư rằng nếu một trong hai bên bác bỏ đề nghị này thì hội đồng hoà giải sẽ chấm dứt ngay các hoạt động trung gian.
Ba ngày sau, phía hợp tác xã phản hồi : Nhằm kết thúc nỗi lo ngại của công dân, chúng tôi nuốt lệ chấp nhận .
Bài học Minamata trên truyền hình NHK Nhật Bản
Minamata là căn bệnh gì ? Minamata là căn bệnh gây ra khi ăn một lượng lớn cá, sò, h ải sản trong vùng biển bị ô nhiễm nặng vì methyl thủy ngân thải ra vịnh Minamata. Đây không phải là căn bệnh lây nhiễm, hoặc bị di truyền về sau.
Lần đầu tiên căn bệnh này được phát hiện vào năm 1956, và 12 năm sau (1968), chính phủ Nhật Bản mới chính thức thừa nhận, căn bệnh này cho công ty Chisso gây ra vì đã xả thải kim loại nặng thủy ngân khiến cá và hải sản nhiễm độc . Khi methyl thủy ngân xâm nhâp vào cơ thể, chúng sẽ tấn công vào cơ quan thần kinh trung ương. Các triệu chứng là chân và tay bị liệt hoặc run lẩy bẩy, mệt mỏi, ù tai, mắt mờ, điếc, nói lắp bắp…các hành động của cơ thể trở nên yếu ớt. Những bệnh nhân đầu tiên ở Minamata đã bị điên, bất tỉnh và chết một tháng sau khi bị mắc bệnh. Có những bệnh nhân bị mắc bệnh Minamata kinh niên, như là đau đầu, mệt mỏi thường xuyên, mất khả năng vị giác và khứu giác, hay quên…Những điều này biểu lộ không rõ nét nhưng làm cuộc sống của họ trở nên khó khăn hơn. Nhiều người còn bị bệnh Minamata bẩm sinh khi mẹ của họ đã ăn cá bị ô nhiễm methyl thủy ngân khi đang mang thai họ, khiến cho họ sinh ra đã là người tàn tật.
Hàng trăm người không có khả năng nhận thức, sống dự hoàn toàn vào bố mẹ. Nhiều bào thai không thể hình thành, nhiều người con sinh ra chân tay bị co quắp cho đến ngày nay. Ngay cả với những nhà nhiếp ảnh, bệnh Minamata là một kí ức kinh hoàng. Đó là những hình ảnh người bệnh kêu la vì đau đớn, hình ảnh người co giật, sùi bọt mép, bại liệt cả đời sống trên xe lăn. Hay một số bệnh nhân bị mù, điếc, mất trí và mất thăng bằng.
Chưa một giải pháp nào có hiệu quả để chữa căn bệnh Minamata, nhưng các bác sĩ đã cố gắng làm giảm bớt những triệu chứng trên bằng những biện pháp tập luyện, trị liệu. Ngoài những tổn hại về mặt cơ thể con người, còn có những tổn hại về mặt xã hội nữa, chắc hạn có những sự phân biệt đối xử với những người mắc căn bệnh này.
Có bao nhiêu người đã mắc bệnh Minamata ? Cho đến ngày 30/4/1997, số người trong hai tỉnh Kumamoto và Kagoshima chứng nhận là đã mắc bệnh Minamata lên tới 17 ngàn người. Trong đó có 2.265 (trong đó 1.484 người đã qua đời cho đến 31/1/2003) đã được chính phủ công nhận. 10.625 người được Chính phủ bồi thường. Như vậy, theo Chính phủ Nhật thì có tổng cộng 12.890 người đã mắc bệnh cho đến nay. Tuy nhiên có một số đã chết trước khi căn bệnh này được chính thức công bố, và nhiều người chưa kịp nộp đơn xin chứng nhận thì đã chết. Nhiều người thì không nộp đơn vì nhiều lý do, chính vì vậy mà không thể có được một số liệu chính xác về những bệnh nhân Minamata. Căn bệnh kiểu Minamata đã không chỉ xảy ra ở riêng vùng Minamata.
Thảm hoạ môi trường Minamata không chỉ là chuyện những con cá, tôm cua nghêu sò ốc hến nhiễm thủy ngân độc hại cỡ nào, mà còn muốn nói về hành trình đi tìm chân lý khoa học đã bị trắc trở ra sao bởi kim tiền thế lực, cùng với những nỗi đau mà nạn nhân phải chịu đựng. Câu chuyện bắt đầu thế này… Một ngày tháng tư năm 1956, một bé gái năm tuổi được đưa tới bệnh xá của nhà máy Chisso ở Minamata. Bé đi đứng run rẩy, ăn nói khó khăn, và bị co giật liên tục. Hai ngày sau, em gái của bé cũng nhập viện với triệu chứng tương tự. Mẹ của hai bé cho biết, nhiều trẻ em láng giềng cũng bị như thế. Bác sĩ cho rằng các biểu hiện này đều liên quan đến hệ thần kinh trung ương, và có thể đó là nạn dịch truyền nhiễm. Các bệnh nhân lập tức bị cô lập, buồn tủi và mặc cảm do sự phân biệt đối xử và xa lánh của cộng đồng địa phương.
Chưa hết, những con mèo bỗng lên cơn, múa may quay cuồng rồi chết. Trên trời quạ rơi xuống đất, mặt biển cá chết nổi lềnh bềnh, dưới biển rong tảo không thể sống…
Sự việc không còn đơn giản nữa. Trường Đại học Kumamoto được mời nhập cuộc. Kumamoto là tỉnh mà thành phố Minamata trực thuộc. Nhóm nghiên cứu nhận thấy, ngoài các triệu chứng kể trên, nhiều người còn bị tê tay, tê chân, không tự cài được nút áo, mắt mờ, tai lãng, khó nuốt, co giật, hôn mê sâu và sau cùng tử vong. Vài tháng sau đó, 40 bệnh nhân được ghi nhận, 14 người trong số đó đã chết.
Nhóm nghiên cứu nhận thấy bệnh nhân đều là những người dân sống ở làng chài ven vịnh Minamata, và đều ăn cá, tôm cua sò ốc hến ở đó. Họ cho rằng, có thể là do ngộ độc thực phẩm, và có lẽ là do kim loại nặng.
Nhưng kim loại nặng thì nhiều loại lắm: đồng, chì, thủy ngân, mangan, arsenic, selenium, thallium. Trong đó mangan bị “chiếu tướng” kỹ nhất vì dư lượng khá cao được tìm thấy trong cá. Tuy nhiên, triệu chứng do ngộ độc các kim loại nặng nêu trên (trừ thủy ngân), không giống với những gì quan sát được nơi những bệnh nhân ở Minamata.
Sự việc cứ lình xình như thế, hết giả thuyết này đến giả thuyết nọ, chẳng đi đến đâu. Gần hai năm sau, tháng ba năm 1958, một nhà thần kinh học người Anh, Douglas McAlpine sau chuyến viếng thăm Minamata, mới nêu ý kiến, các triệu chứng của Minamata rất giống với ngộ độc thủy ngân hữu cơ, và cho lời khuyên, nên hướng nghiên cứu tập trung vào thủ phạm này.
Mẫu tóc của bệnh nhân và cư dân vùng Minamata được đem đi xét nghiệm. Mức thủy ngân ở bệnh nhân là 705 ppm max, và cư dân (chưa phát bệnh) là 191 ppm. Trong khi mức trung bình của cư dân ngoài vùng Minamata chỉ có 4 ppm. Một sự chênh lệch khủng khiếp!
Nghêu sò ốc hến tôm cua cá biển ở vùng vịnh Minamata cũng được đem xét nghiệm. Bùn cặn nơi đây có mức thủy ngân rất cao, nhưng cao nhất là ở vùng xả thải của nhà máy Chisso, và giảm dần khi đổ ra biển. Ở gần miệng cống thải, không thể tưởng tượng nổi, mức thủy ngân tìm thấy trong bùn cặn lên tới 2 kg/tấn. Đây phải xem là “mỏ thủy ngân” rồi chứ đâu còn là chất thải. Chuyện thật như đùa, sau này công ty Chisso cho tái chế đống bùn này để lấy thủy ngân đem bán.
Tập đoàn Chisso là ai? Chisso là một trong những công ty hóa chất hàng đầu của Nhật Bản, thành lập năm 1908, và có nhà máy đặt tại Minamata. Ban đầu, Chisso chỉ sản xuất phân bón, sau mới sản xuất thêm nhiều loại hóa chất khác, trong đó có chất acetaldehyde, liên quan tới thủy ngân.
Năm 1932, Chisso mới bắt đầu sản xuất acetaldehyde ở mức 210 tấn/năm, và tăng dần lên tới 45.245 tấn vào năm 1960. Công nghệ sản xuất acetaldehyde đòi hỏi phải dùng nhiều loại chất xúc tác, trong đó có sulfate thủy ngân và ôxít mangan. Năm 1951, Chisso đã thay ôxít mangan bằng sulfur sắt (III) để có giá thành rẻ hơn. Tuy nhiên phản ứng phụ trong chuỗi xúc tác này tạo ra methyl thủy ngân, một dạng thuỷ ngân hữu cơ độc hại nhất, độc hơn sulfate thủy ngân nhiều.
Như vậy, Chisso đã bắt xả đầu thải thủy ngân ra vịnh Minamata từ năm 1932. Cùng với sản lượng tăng dần, và tai hại nhất là năm 1951 xả thêm methyl thủy ngân, và cho mãi đến năm 1968 mới ngưng công nghệ “đổi chất xúc tác” này. Thảm họa Minamata bùng nổ từ năm 1956.
Vào thập niên 1950, hiểu biết của khoa học về ngộ độc của thủy ngân và những hợp chất của nó còn hạn chế nhiều, chỉ luẩn quẩn trong phòng thí nghiệm hoặc ở quy mô nhỏ, chứ còn ô nhiễm do xả thải công nghiệp ở diện rộng, rồi ngộ độc qua tôm cá, và chỉ đích danh được methyl thủy ngân là thủ phạm là điều không dễ dàng. Và cũng vì không dễ dàng, nên khoa học mới bị nhập nhằng đổi trắng thay đen.
Và cũng nên biết rằng, những năm 1950, 1960, dân Nhật đang nỗ lực rất nhiều để xây dựng lại công nghiệp và phát triển kinh tế gần như từ số không sau khi thất trận ở thế chiến II. Thế nên thành công của Chisso là niềm tự hào của cả dân tộc Nhật lúc đó. Những nạn nhân đòi hỏi bồi thường và những người liên quan đều bị dư luận Nhật xem là những kẻ phá rối.
Những con tim chân chính vì chân lý Khi nhóm nghiên cứu của đại học Kumamoto đến làm việc, Chisso đã bỏ mặc họ muốn làm gì thì làm, muốn đoán sao thì đoán, chứ không cho biết công nghệ ra sao, đã sử dụng những chất gì, hay chất nào đáng ngờ nhất. Lý do đây là bí mật công nghệ, mà niềm tự hào dân tộc đã nâng cấp thành “bí mật quốc gia”. Tất cả công nhân viên Chisso đều nhiệt tình che đậy sự thật.
Bác sĩ Hosokawa, giám đốc bệnh xá nhà máy đã làm thí nghiệm bằng cách cho những con mèo lành mạnh ăn thức ăn có trộn nước thải từ Chisso. Hơn 70 ngày sau, những con mèo này biểu hiện triệu chứng múa may cuồng loạn và chết. Chisso ra lệnh ngưng thí nghiệm và không được phép tiết lộ ra ngoài. Thực nghiệm của Hosokawa tuy không chỉ được đích danh thủ phạm là methyl thủy ngân, nhưng cũng chỉ ra được mối quan hệ giữa chất xả thải của Chisso và thảm họa đang xảy ra.
Ô nhiễm thuỷ ngân do con người gây ra: Các nhà máy nhiệt điện (đốt than) chiếm nhiều nhất (65%), khai thác vàng (11%), luyện sắt thép, xi măng, pin, đèn huỳnh quang,… thải thủy ngân ra không khí, ao hồ, sông biển… Thủy ngân dù ở dạng nguyên tố (Hg), hay dạng muối vô cơ, khi đi vào nguồn nước đa số đều bị các vi sinh vật chuyển hoá thành methyl thủy ngân, tích tụ trong rong tảo. Đây là dạng độc hại nhất của thuỷ ngân trong thực phẩm.
Sau này, bác sĩ Hosokawa, trước khi chết vì ung thư đã ra làm chứng trước tòa, và là nhân chứng sáng giá nhất trong vụ kiện đòi đền bù.
Khi biết nhóm nghiên cứu của Đại học Kumamoto sẽ tập trung khảo sát và lấy mẫu ở khu vực cảng Hyakkken, nơi Chisso xả thải. Chisso ngưng xả theo hướng đó, mà cho xả trực tiếp xuống sông Minamata luôn. Hậu quả là ô nhiễm lan rộng hơn đến các khu vực lân cận. Cá chết, người bệnh tràn lan thêm. Bất chấp đến thế là cùng!
Tìm cách đánh lạc hướng khảo sát của Đại học Kumamoto đang nhắm vào methyl thủy ngân, Chisso đã“móc nối” với Bộ Ngoại thương và Kỹ nghệ và Hiệp hội Kỹ nghệ hóa chất Nhật Bản để tài trợ cho những nghiên cứu khác, nhằm chứng tỏ căn bệnh thần kinh đó là do nguyên nhân khác chứ không phải do nước thải của Chisso, và rằng nhà máy Chisso cần thiết tiếp tục hoạt động.
Chưa hết, Chisso còn vận động để chính phủ cắt luôn tài trợ nghiên cứu về bệnh Minamata của Đại học Kumamoto, nhưng nhóm khoa học gia“ngoan cố”của Kumamoto vẫn âm thầm đi tiếp công việc của mình. Năm 1962, giáo sư Irigayama đã tách được methyl thủy ngân từ trong hệ xúc tác thải ra của Chisso khi sản xuất acetaldehyde. Chân lý đã sáng tỏ, nhưng là thứ chân lý hẩm hiu, vùi dập. Cộng đồng khoa học Nhật hồi đó đã nhắm mắt làm ngơ với chân lý methyl thủy ngân.
Chỉ đến tháng sáu năm 1965, một thảm họa tương tự như Mianmata xảy ra ở thành phố Niigata (cách xa Minamata). Hai nhà máy sản xuất acetaldehyde ở đây đã xả thải ra thượng nguồn sông Agano. Hậu quả là cư dân và động vật ở hạ nguồn Agano mắc bệnh và có những triệu chứng tương tự như ở Minamata. Chân lý ngộ độc methyl thủy ngân không thể bị vùi dập được nữa.
Vào giai đoạn đầu khi bệnh bùng phát, chính phủ và công ty đã thiếu thiện chí trong việc tìm ra nguyên nhân đích thực, giải quyết, phòng chống ô nhiễm và bồi thường thiệt hại khiến cho đời sống ngư dân điêu đứng, có người phải đi ăn xin, toan tính tự tử và nhiều người rời bỏ Minamata do tuyệt vọng.
Vì muốn trốn tránh trách nhiệm, Nippon Chisso đã không chỉ từ chối cung cấp mẫu phân tích nước thải mà còn không công khai sản phẩm và qui trình sản xuất với lý do bí mật kinh doanh đồng thời để cho học giả của nhà nước viện dẫn các nguyên nhân thiếu trung thực hòng lung lạc dư luận mà chạy tội.
Tình trạng này dần được cải thiện với sự cố gắng của xã hội dân sự không có vị thế chính trị như bác sĩ Narada Masazumi, nhà văn Ishimurei Michiko xuất thân Minamata, hóa học gia Ui Jun trợ giảng đại học Tokyo, đạo diễn điện ảnh Tsuchimoto Noriaki, nhiếp ảnh gia Kuwahara Fuminari v.v… giúp cho sự thật về bệnh Minamata ngày càng được phơi bày trước ánh sáng khi các cuộc biểu tình và phong trào dân sinh đã lôi cuốn dư luận toàn nước Nhật.
Đã 60 năm kể từ khi những nạn nhân đầu tiên về ngộ độc thủy ngân được phát hiện ở Minamata do xả thải công nghiệp. Nhìn lại để thấy, chân lý khoa học không phải lúc nào cũng suôn sẻ. Đôi khi nó cũng chịu chung số phận bầm dập như nạn nhân ô nhiễm.
Điều gì đã xảy ra với vịnh Minamata ? Theo Trung tâm nghiên cứu khoa học quốc gia Pháp (CNRS), thảm họa sinh thái ở Minamata là một trường hợp điển hình của ô nhiễm kim loại, vốn là một dạng ô nhiễm cực kỳ khó xử lý với hậu quả kéo dài vì kim loại không tự tiêu hủy được. Khi con người ăn hải sản nhiễm thủy ngân, kim loại này cũng tích tụ lại và dần tàn phá hệ thần kinh trung ương và hệ thần kinh ngoại biên. 18 năm sau khi bệnh bùng phát, quyết đinh tái sinh vịnh Minamata mới được đưa ra. Nhằm để ngăn chặn những con cá đã bị nhiễm độc, và bảo vệ người dân, tỉnh Kumamoto đã thả lưới ở cửa ra vào vịnh Minamata vào năm 1974 và vận động việc đánh cá nằm trong vịnh. Công ty Chisso đã mua lại số cá này và đem đi tiêu hủy. Quá trình đánh bắt tiêu hủy này mất 23 năm mới hoàn thành. Lòng vịnh Minamata đã được nạo vét suốt 13 năm và tiêu phí tới 48.5 tỉ yên, những chi phí này do tỉnh Kumamoto đảm nhiệm. Sau khi được cải tạo, chất lượng nước trong vịnh Minamata đã trở thành một trong những nơi đứng đầu trong tỉnh Kumamoto về độ trong và độ sạch, vì vậy mọi người ngày nay có thể bơi lội hoặc chơi các môn thể thao dưới nước một cách an toàn ở đó. Từ khi Chisso ngừng x ả thải, nồng độ thủy ngân trong cá và sò trong vịnh Minamata càng ngày càng giảm xuống. Tháng 10/1994, tỉnh Kumamoto đã khẳng định lượng thủy ngân năm trong các loài cá tại vịnh Minamata đều nằm trong giới hạn tiêu chuẩn quốc gia là 0,4 ppm. Và đến tháng 6/1997, tỉnh Kumamoto đã tuyên bố Minamata trở lại an toàn và toàn bộ những tấm lưới trên được dỡ bỏ. Ngày nay, toàn bộ cá ở trong vịnh đều đảm bảo an toàn giống như những loài cá ở ngoài vịnh. Tuy những tấm lưới trên đã được dỡ bỏ, Nhưng những cuộc điều tra về nồng độ thủy ngân trong các loài cá và sò trong vịnh Minamata đều được tiến hành mỗi năm 2 lần và sẽ kéo dài trong suốt 3 năm tới nữa. Các số liệu về Minamata là bài học rút ra cho không chỉ người Nhật và còn cho nhiều nước trên thế giới về việc môi trường bị tàn phá và sức khỏe con người bị ảnh hưởng trên diện rộng. Chính vì vậy mà căn bệnh Minamata cần được quan tâm nghiên cứu nhiều hơn nữa .
Về những bệnh nhân Minamata ? Đã hơn nửa thế kỉ trôi qua kể từ khi căn bệnh Minamata bùng phát, với các bệnh nhân, 60 năm qua là quãng thời gian của sự khó khăn trong đời sống và gian nan đấu tranh trong những phiên tòa và những cuộc thương lượng. Chưa có giải pháp nào chữa hoàn toàn được căn bệnh Minamata. Phần lớn các bệnh nhân hàng ngày phải đến bệnh viện để chữa trị và phục hồi. Hiện nay khi các bệnh nhân trở nên già hơn, số người phải nằm tại viện hoặc cần sự trợ giúp tại gia đình cũng tăng lên. Trong xã hội đang già đi của Nhật Bản, những bệnh nhân này muốn được sống yên ổn cùng mọi người trong xã hội mà không phải bị lo lắng gì để học cách sống cùng với bệnh tật. Tuy nhiên vẫn có một số định kiến và hiểu lầm về căn bệnh Minamata này vẫn còn tồn tại. Nhiều người đã phải dấu họ là bệnh nhân Minamata, thậm chí ngay với cả người thân trong gia đình. Một số người thì cống hiến cho các hoạt động như kể về giai đoạn trải qua căn bệnh của mình và những bài học cho các thế hệ trong tương lai, hy vọng rằng căn bệnh Minamata sẽ không được phép xảy ra ở bất kì nơi nào nữa .
Hiện nay tập đoàn Chisso có trụ sở ở Tokyo và có ba nhà máy khác ở Chiba, Okkayama và nhà máy ở Minamata. Các sản phẩm chính của Chiso là pha lê lỏng, các chất bảo quản, các chất chống sấy khô, phân hóa học, nhựa thông nhân tạo, và một số sản phẩm khác nữa. Nhà máy ở Minamata có 554 người vào tháng 10/2002 và Chisso vẫn là một công ty quan trọng ở Minamata. Chisso đang có bổn phận phải chịu trách nhiệm bồi thường cho những thiệt hại gây nên căn bệnh Minamata. Từ 1975 việc quản lý của Chisso gặp khó khăn, tỉnh Kumamoto đã phải giúp đỡ công ty Chisso bồi thường thiệt hại từ vốn cho vay của tỉnh đến năm 2000. Tổng cộng Chisso phải bồi thường số tiền là 260 tỉ yên, chính vì vậy Chính phủ Nhật cũng phải ra tay giúp Chisso trả dần số tiền trên từ tháng 2/2002 cho đến khi tự Chisso có thể trả được số tiền nợ trên . Chisso vẫn phải chịu trách nhiệm trong việc trả phí tổn điều trị cho bệnh nhân Minamata và những thiệt hại cho đời sống của họ.
Lời kết Khi bệnh Minamata xảy ra ở Nhật thì
- Chính phủ và nhà máy gây ô nhiễm đều nói đây không phải lỗi của họ. Ngăn cấm người dân biểu tình. - Người dân đã làm gì. Họ xuống đường tuần hành với những biểu ngữ "病気のお金を払ってください” Trả tiền cho người bệnh đi ”汚水を流さない”Ngừng xả thải ”汚水を流したら、逮捕してください”Bỏ tù nếu xả nước bẩn Báo chí Nhật được tự do đăng tin. Người dân cả nước phẫn nộ. Họ không ngồi im chờ chết. Họ cũng từng bị chính quyền bắt bớ đánh đập. Họ cũng đã phải đấu tranh đòi quyền lợi của mình. Họ phải tự đòi vì không có ai cho họ cả.
GSTS Tonoka nói chuyện về Minamata tại Aoumi Day. Công viên Yoyogi, Tokyo
Bệnh Minamata cho đến nay, sau 61 năm, vẫn chưa được giải quyết triệt để hoàn toàn hậu quả. Tuy nhiên, cùng với nền dân chủ của mình, Nhật Bản đã tiến một bước khá xa so với tình trạng bi thảm ban đầu. Sau đây là những nguyên lý căn bản góp phần giải quyết thảm họa ô nhiễm công nghiệp môi trường biển lần đầu tiên trong lịch sử nhân loại này do các nhà nghiên cứu tại Nhật Bản đưa ra:
① Tự do báo chí, xuất bản, ngôn luận: góp phần hình thành dư luận, truyền bá các thông điệp làm chín muồi cao trào tranh đấu tập thể khiến chính quyền địa phương lẫn chính quyền trung ương và cả Tòa án phải nhập cuộc. Quyền biểu đạt ý kiến chính là ngòi nổ đầu tiên của các diễn biến liên hoàn sau đó.
② Tự do hội họp, lập hội: tiếng nói của từng cá nhân trong xã hội vốn nhỏ bé, giới hạn, nhưng những người trẻ tuổi, không đảng phái, không bị ràng buộc vào một định chế chính trị nào đã nhanh chóng góp mặt để cùng hành động với bệnh nhân tọa kháng trước trụ sở chính của Nippon Chisso và thành lập từng tổ chức nhỏ, hội họp ở các nơi, phát tờ rơi, biểu tình tuần hành nâng cao và mở rộng khí thế của phong trào đấu tranh. Tự do hội họp, lập hội - một nguyên tắc lớn của chủ nghĩa dân chủ - đã là chiếc khiên chắn cho những người tranh đấu giải quyết vấn đề bệnh Minamata.
③ Tam quyền phân lập, khống chế và cân đối: nhân dân trực tiếp bầu cử lựa chọn đại biểu quốc hội lập pháp. Chính phủ hành pháp được thành lập bởi đảng có đa số đại biểu, vì thế phải hành động phù hợp với dư luận xã hội. Mặt khác, một quyền lực nữa của tam quyền phân lập là Tòa án Nhật Bản cũng đã có vai trò quan trọng và hữu hiệu trong việc thẩm tra pháp luật và giải quyết các loại tranh chấp chiếu theo pháp luật. Các bản án của Tòa án tối cao, tòa án tỉnh Kumamoto đã công nhận trách nhiệm của chính quyền trung ương và tỉnh Kumamoto là những bằng chứng cho thấy vai trò uy nghiêm của Tư pháp (Năm 2004, Tòa án tối cao Nhật Bản ra phán quyết thừa nhận chính phủ nước này và chính quyền địa phương đã không đưa ra biện pháp xử lý kịp thời để ngăn chặn thảm họa ở Minamata) . Với quan hệ khống chế và cân đối có trao đổi bàn luận nghiêm túc qua lại, tam quyền phân lập là hình mẫu lý tưởng để chính trị dân chủ ngày càng thẩm thấu vào đời sống hiện thực.
Minamata là căn bệnh gây ra do con người ăn cá và sò từ vùng biển bị ô nhiễm nặng nề bởi công ty Chisso thải methyl thủy ngân ra biển. Cùng thời gian đó, sự xung đột và thù địch giữa người với người trong cộng đồng cũng bung phát.
Mọi công dân của Minamata nhận ra rằng, nước và thức ăn là rất cần thiết cho cuộc sống, và là vô giá. Ngành xây dựng và công nghiệp không thể được cho phép tàn phá môi trường.
Sự sản xuất hàng loạt, tiêu thụ hàng loạt làm cho cuộc sống của chúng ta thuận tiện hơn, thịnh vượng hơn, nhưng cũng sinh ra hàng loạt rác thải. Tuy nhiên môi trường và sức khỏe của chúng ta phải chịu đựng với những cột khói thải khổng lồ, phân hóa học trong nông nghiệp, những hóa chất bảo quản và hàng loạt những hóa chất độc hại khác. Chúng ta không thể chỉ nghĩ đến cuộc sống vật chất giàu có đơn thuần của chúng ta mà không tham khảo đến mối liên quan với các nước khác. Bệnh Minamata cho chúng ta thấy rằng con người vừa là thủ phạm vừa là nạn nhân.
Bệnh Minamata còn cho chúng ta thấy rằng, để cùng tồn tại với tự nhiên, dựa trên quan điểm chúng ta phải sống đền đáp lại thiên nhiên, nghĩ về mối quan hệ với mọi người, sông hồ, biển, về những loại thức ăn an toàn, giảm bớt rác thải ở nhà và rác thải công nghiệp, phải phát triển kĩ thuật tái chế, và giải quyết các vấn đề của địa cầu
Một điều quan trọng để chúng ta nhận biết ở đây là những sai lầm như Chisso đã mắc phải ở Minamata sẽ không thể được phép xảy ra ở bất kì nơi nào nữa . Để có sự hiện đại như ngày nay, trong quá trình phát triển kinh tế của mình, người Nhật cũng đã từng phải trả những giá đắt. Việc tránh được trả giá về môi trường vừa có được kinh tế phát triển đó là lợi thế vừa là điều bắt buộc của những nước phát triển sau như Việt Nam
Khi tiến hành công nghiệp hoá người ta luôn phải trả giá, đó là suy nghĩ của những thập niên trước. Ngày nay con người đã thông minh hơn, 1 quốc gia có thể chọn con đường tăng trưởng GDP mà giá trả cho sự huỷ hoại môi trường thấp hơn nhiều so với các quốc gia khác trước đây đã phải trả. Nhưng nếu giáo dục, tri thức không được khai phóng thì chúng ta luôn phải lựa chọn: phát triển hay môi trường.
NguoiKyAnh - Theo Bộ TN-MT, từ ngày 24-4 trên mạng xã hội facebook xuất hiện tin đồn cho rằng khí thải từ lò luyện cốc của Formosa Hà Tĩnh có chứa chất độc dioxin/furan.
Chiều 29-4, Bộ Tài nguyên - môi trường (TN-MT) phát thông cáo báo chí bác bỏ tin đồn trên mạng xã hội về việc nhà máy của Công ty TNHH gang thép Hưng Nghiệp Formosa Hà Tĩnh (Formosa Hà Tĩnh) phát thải chất độc dioxin/furan.
Theo Bộ TN-MT, từ ngày 24-4 trên mạng xã hội facebook xuất hiện tin đồn cho rằng khí thải từ lò luyện cốc của Formosa Hà Tĩnh có chứa chất độc dioxin/furan. Tin đồn này nhanh chóng được lan truyền trên mạng, thu hút nhiều người dùng facebook quan tâm chia sẻ và bình luận.
Bộ TN-MT cho biết đã tổ chức cuộc họp với sự tham gia của các cơ quan quản lý nhà nước, các nhà khoa học, chuyên gia môi trường và luyện thép để trao đổi, thảo luận trên cơ sở khoa học và thực tiễn về khả năng phát thải dioxin của ngành công nghiệp gang thép nói chung và của Formosa Hà Tĩnh.
Bộ TN-MT cũng đã tham khảo hướng dẫn Môi trường - Sức khỏe - An toàn ngành sản xuất tổng hợp của chương trình tư vấn IFC tại Đông Nam Á - Thái Bình Dương của Ngân hàng Thế giới.
Theo Bộ TN-MT, ngành sản xuất thép trên thế giới có ba công nghệ chính gồm chu trình kín, chu trình hở cà chu trình luyện kim phi coke (cốc). Trong đó, Formosa Hà Tĩnh đang áp dụng công nghệ chu trình kín với nguyên liệu chính là quặng sắt/quặng thiêu kết, than cốc cùng một số chất trợ dung như đá vôi, huỳnh thạch.
Thiết bị công nghệ mà Formosa đang sử dụng là lò chuyển thổi oxy (BOF), vốn đang được sử dụng để sản xuất 74,2% trong tổng số 1,6 tỉ tấn thép của toàn thế giới năm 2015. Ở Việt Nam tỉ lệ lò BOF chiếm 25%, lò hồ quang điện (EAF) chiếm 59,9%, còn lại là lò cảm ứng.
Bộ TN-MT cho biết theo thống kê của châu Âu, do công nghệ lò BOF sử dụng phần lớn nguyên liệu là gang lỏng (khoảng 90%) nên dioxin/furan phát thải rất thấp, chỉ khoảng 0.001-0,11µg I-TEQ/tấn thép lỏng.
“Như vậy, lượng phát thải dioxin/furan tại lò BOF là rất thấp và không phát sinh từ công đoạn luyện cốc của tổ hợp gang thép” - Bộ TN-MT kết luận.
Theo Bộ TN-MT, Formosa Hà Tĩnh sử dụng công nghệ chu trình kín nên các công đoạn luyện cốc, cán thép và các hạng mục công trình phụ trợ khác không phát thải dioxin/furan. Với công đoạn thiêu kết quặng sắt, Formosa Hà Tĩnh đã lắp đặt và đang vận hành thử nghiệm là công nghệ mới, tiên tiến và dưới sự kiểm tra, giám sát của Sở TN-MT Hà Tĩnh.
Kết quả đo đạc và phân tích mẫu khí thải ống khói ở xưởng thiêu kết của Formosa Hà Tĩnh trong hai ngày 17 và 18-2 (đo 3 lần) do Viện công nghệ môi trường thuộc Viện hàn lâm KHCN Việt Nam thực hiện cho thấy nồng độ tổng dioxin/furan là 0,361-0.388 TEQ ng/Nm3, nhỏ hơn nhiều so với quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về khí thải công nghiệp sản xuất thép (QCVN 51:2013/BTNMT cho phép mức tổng Dioxin/Furan tính theo TEQ nhỏ hơn 0,6ng/Nm3).
“Hoàn toàn có đủ cơ sở khoa học để khẳng định tin đồn trên các trang mạng xã hội là không chính xác. Trong quá trình luyện thép Formosa Hà Tĩnh có thể phát sinh ngoài chủ ý một lượng không đáng kể Dioxin/Furan từ công đoạn thiêu kết quặng sắt, tuy nhiên hoàn toàn có thể kiểm soát được quá trình này” - Bộ TN-MT kết luận.
Bộ TN-MT cho biết đã và đang phối hợp với Viện Công nghệ môi trường, Trung tâm Quan trắc môi trường, Trung tâm nhiệt đới Việt - Nga (Bộ Quốc phòng), tổ giám sát của Bộ TN-MT và tỉnh Hà Tĩnh, cùng một số cơ quan khoa học và tổ chức quốc tế giám sát chặt chẽ, đo đạc và phân tích khí thải hàng ngày tại Formosa, trong đó bao gồm cả dioxin/furan. Theo Tuổi Trẻ
Quê Choa Plus - Báo Tuổi trẻ đăng như thế này đã là một sự dũng cảm và đáng trân quý đến tột cùng trong vô vàn những tờ báo đang nằm bất động về vấn đề biển miền Trung hậu thảm hoạ Formosa mà công ty này gây ra trong giai đoạn vận hành thử nghiệm nhà máy luyện thép từ đầu tháng 4/2016.
Chính nhiều cán bộ, lãnh đạo cấp trung ương đã phát ngôn và khẳng định chắc nịch về việc biển đã an toàn và đã có thể khai thác được, đáy biển đã tự phục hồi mà không cần đến việc khắc phục bằng phương pháp khoa học nào cả.
Nhưng sự thật có lẽ lại khác. Nếu biển đã sạch thì người ta không thể trước sau tuyên bố bất nhất về cùng một hiện trạng môi sinh của chính vùng biển đã xảy ra thảm hoạ chỉ trong một thời gian ngắn như thế.
Nhưng có lẽ do không chỉ những người dân ở vùng biển phải lo lắng vì việc đình thác biển, hay bị ảnh hưởng thu nhập từ kinh doanh dịch vụ biển, hải sản, mà chính những người đang sống trên mảnh đất này, kể cả quan chức cũng phải bỏ chút tâm tư mà lo lắng vì "hiểm hoạ" sẽ không chừa một ai nếu chẳng may vì thứ gì đó ta cứ im lặng để mặc dân chúng khai thác mà không công bố hay lên tiếng chút gì. Vì những sản phẩm hải sản ấy sẽ được khai thác để trực tiếp bán ra thị trường, làm mắm, các chế phẩm đông lạnh hay nước biển làm muối có thể nhiễm độc tố - có thể trở thành món ăn trên mâm cơm của bất kỳ gia đình nào. Và ngay cả nếu không rõ ràng về tình trạng biển bằng công bố khoa học, nghiêm túc thì quốc tế cũng sẽ gắt gao trong vấn đề xuất khẩu hải sản chung đối với toàn bộ nền kinh tế nước này. Đó mới là thiệt hại vô cùng lớn cho tăng trưởng quốc dân.
Người ta ắt hẳn vẫn còn nhớ những di chứng khiến cả gần 2.000 người chết và hàng chục ngàn người sống trong cảnh bệnh tật dai dẳng (về thần kinh) ở Nhật Bản cách đây hơn 70 năm với tên gọi Minamata (do người dân vùng này bị nhiễm độc Thuỷ ngân có chứa trong chất thải được xả ra liên tục trong nhiều năm từ một công ty tại đó) bởi họ đã không lường trước được hết hậu hoạ kinh hoàng của nó mà ban đầu họ không quá bận tâm.
Ở một nơi khác, vụ nổ giàn khoan của hãng BP trên vùng biển Hoa Kỳ đã khiến công ty này phải bỏ ra một số tiền khổng lồ tương đương với khoảng 96 tỷ đô la cho việc bồi thường những người dân bị ảnh hưởng bởi sự kiện đó, chi phí khắc phục hậu quả cho đến khi môi trường biển hết ô nhiễm, bồi thường cho chính phủ,...và đương nhiên sự kiện đó không hề nghiêm trọng và cũng không huỷ diệt cả một vùng biển dài như thảm hoạ do Formosa gây ra trên đất nước chúng ta.
Cái giá của chúng ta sao lại rẻ đến vậy? Và tương lai, sinh kế của hàng triệu dân sao định giá nhanh chóng và hời hợt đến vậy? Không những thế là sự xuê xoa, là sự xem nhẹ đối với việc khắc phục hậu quả đặc biệt nghiêm trọng mà kéo dài của nó để có một vùng biển sạch, an toàn.
Có vị quan chức nào đó còn phát biểu, mong rằng có một cơn bão lớn quét qua vùng biển miền Trung thì sẽ làm giảm nồng độ độc tố trong nước biển và sẽ làm sạch được biển. Hay cũng có vị bộ trưởng nói rằng biển đã sạch vì có cơ chế tự đào thải độc tố. Thật vô trách nhiệm với vai trò một nhà quản lý mà nó thuộc chức trách của mình.
Chẳng có cơn bão nào có thểm làm được điều đó nếu con người chúng ta không bắt tay vào bằng những hành động thiết thực, bằng khoa học, và trước tiên là thành thật với những thông tin và công bố dựa trên sự thật để nhân dân được biết.
Đó chính là khởi điểm của bình minh, nếu muốn có mặt trời ló rạng, trên bờ biển quê hương mình. (Muốn mặt trời ló rạng - tiêu đề gốc của tác giả, Luật sư Lê Luân)
Quê Choa Plus - Đây là yêu cầu của Phó thủ tướng Trương Hòa Bình tại cuộc họp của Ban chỉ đạo khắc phục sự cố, ổn định đời sống, sản xuất kinh doanh cho người dân bốn tỉnh bị ảnh hưởng bởi sự cố Formosa năm 2016.
Bốn tỉnh này gồm Hà Tĩnh, Quảng Bình, Quảng Trị, Thừa Thiên - Huế.
Tại cuộc họp lần thứ VII của Ban chỉ đạo vừa qua, Phó thủ tướng yêu cầu các tỉnh tiếp tục vận động ngư dân không đánh bắt hải sản tầng đáy ở khu vực 20 hải lý trở vào bờ, cho đến khi Bộ Y tế có kết luận về an toàn thực phẩm đánh bắt tại khu vực này và nguồn lợi thủy sản đã được khôi phục.
Về đền bù thiệt hại cho người dân, Phó thủ tướng yêu cầu các tỉnh hoàn thành chi trả phần kinh phí đền bù đã được tạm cấp trước ngày 30-6 và có đề xuất tiếp tục để Bộ Tài chính tiếp tục chi trả.
Đồng thời cho biết Chính phủ đồng ý rà soát lần cuối cùng về bổ sung người bị thiệt hại sẽ được đền bù, hỗ trợ. Đây sẽ là đợt rà soát để giải quyết dứt điểm.
Phó thủ tướng cũng yêu cầu Bộ Tài nguyên - môi trường giám sát chặt chẽ công ty Formosa hoàn thành tiến độ khắc phục sự cố và tuân thủ pháp luật.
Giao Bộ Y tế, Bộ Tài nguyên - môi trường, Bộ Khoa học - công nghệ và Viện Hàn lâm khoa học và công nghệ VN cập nhật, theo dõi môi trường nước biển, an toàn thực phẩm với hải sản khai thác ở miền Trung và công khai thông tin cho người dân.
Quê Choa Plus - Một số lượng lớn cá đốm đang trong quá trình phân hủy được lực lượng chức năng huyện Tĩnh Gia phát hiện và bắt giữ khi đang trên đường đưa đi để chế biến nước mắm.
Theo đó, vào khoảng 19h ngày 5/5, trên quốc lộ 1A đoạn qua địa phận thị trấn Tĩnh Gia, huyện Tĩnh Gia, lực lượng CSGT Công an huyện Tĩnh Gia phối hợp cùng đội Quản lý thị trường số 17 - Chi cục Quản lý thị trường Thanh Hóa đã tiến hành kiểm tra xe tải mang BKS 37C - 079.04 do lái xe Trần Văn Tùng, trú tại huyện Quỳnh Lưu, tỉnh Nghệ An điều khiển.
Qua kiểm tra, lực lượng chức năng đã phát hiện trên thùng xe chứa hơn 3 tấn cá đốm được đựng trong các khay. Toàn bộ số cá này đang trong quá trình phân hủy. Khi lực lượng chức năng yêu cầu, lái xe đã không xuất trình được giấy tờ chứng minh nguồn gốc xuất xứ.
Hơn 3 tấn cá đốm đang phân hủy được đưa đi để chế biến nước mắm bị bắt giữ
Tại cơ quan chức năng, lái xe khai nhận số cá đốm trên được thu mua từ các hộ dân đi biển ở tỉnh Nghệ An và đang trên đường đưa về xã Hải Thanh, huyện Tĩnh Gia để chế biến nước mắm.
Ngay sau khi phát hiện vụ việc trên, các lực lượng chức năng huyện Tĩnh Gia đã tiến hành lập biên bản, xử phạt vi phạm hành chính 6 triệu đồng và tiến hành tiêu hủy số cá nêu trên.
Trước đó, vào trưa ngày 5/5, lực lượng CSGT, Phòng CSGT Công an tỉnh Thanh Hóa cũng đã phát hiện chiếc xe tải chở hơn 21 tấn mực khô đã mốc và bốc mùi hôi thối được đưa từ Quảng Ngãi đi Bắc Ninh để tiêu thụ
Sáng 25/4, trao đổi với PV, một lãnh đạo Ban Công tác đại biểu Quốc hội xác nhận có thông tin ông Võ Kim Cự xin thôi đại biểu Quốc hội (ĐBQH) với lý do sức khỏe, trong đơn không đề cập tới chức vụ chủ tịch Liên minh Hợp tác xã VN mà ông nắm giữ. Tuy nhiên tới thời điểm hiện tại, Ban Công tác đại biểu Quốc hội chưa nhận được đơn của ông Cự.
Chủ tịch Võ Kim Cự điều hành hội nghị bộ trưởng HTX châu Á TBD
Tổng thư ký Quốc hội Nguyễn Hạnh Phúc cho biết ông chưa nhận được đơn của ông Cự. Do thời điểm này đã gần sát kỳ họp thứ 3 của Quốc hội nên trường hợp của ông Cự sẽ báo cáo Quốc hội xem xét. Nếu đồng ý với nguyện vọng xin thôi làm nhiệm vụ của ĐBQH Võ Kim Cự, Quốc hội sẽ ra nghị quyết miễn nhiệm.
Vào thời điểm xảy ra sự cố môi trường gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng tại 4 tỉnh miền Trung hồi tháng 4/2016, cũng là thời điểm đang chuẩn bị cho cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XIV. Ông Võ Kim Cự khi đó được Mặt trận Tổ quốc Việt Nam giới thiệu ứng cử với tư cách là đại diện của Liên minh Hợp tác xã Việt Nam. Sau khi bỏ phiếu, ông Võ Kim Cự trúng cử với tỷ lệ 75% và trở thành ĐBQH khóa XIV, đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Hà Tĩnh.
Ngày 21/4, Ban Bí thư Trung ương đã công bố kết luận kỷ luật Ban cán sự đảng Bộ Tài nguyên và Môi trường và một số cán bộ có vi phạm nghiêm trọng trong vụ việc Formosa xả thải gây ra sự cố về môi trường tại 4 tỉnh miền Trung. Trong đó, ông Võ Kim Cự bị cách chức Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy nhiệm kỳ 2005 - 2010 và nhiệm kỳ 2010 - 2015 (bao gồm cách chức cả các chức vụ: Bí thư Ban cán sự đảng UBND tỉnh, Phó Bí thư Tỉnh ủy, Bí thư Tỉnh uỷ Hà Tĩnh theo quy định).
Nhận định về kết luận này, Tổng Thư ký Quốc hội Nguyễn Hạnh Phúc cho biết: “Khuyết điểm của ông Võ Kim Cự là nghiêm trọng, không còn đủ uy tín để làm ĐBQH”. Uỷ ban Thường vụ Quốc hội có cơ sở để báo cáo Quốc hội xem xét tư cách ĐBQH Khóa XIV đối với ông Võ Kim Cự. Quyết định cuối cùng về hình thức xử lý đối với ông Võ Kim Cự sẽ do Quốc hội quyết định tại kỳ họp thứ 3 tới đây.
Trước đó, trong hai ngày 18 và 21-4-2017, tại Trụ sở Trung ương Đảng, Hà Nội, Ban Bí thư đã họp dưới sự chủ trì của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng. Cuộc họp xem xét báo cáo của Uỷ ban Kiểm tra Trung ương đề nghị thi hành kỷ luật đối với tổ chức đảng và đảng viên.
Theo đó Ban Bí Thư TW Đảng thống nhất 100% bằng phiếu kín, quyết định:
- Kỷ luật cách chức Uỷ viên Ban Thường vụ Tỉnh uỷ nhiệm kỳ 2005 - 2010 và nhiệm kỳ 2010 - 2015 đối với ông Võ Kim Cự (bao gồm cách chức cả các chức vụ: Bí thư Ban cán sự đảng Uỷ ban nhân dân tỉnh, Phó Bí thư Tỉnh uỷ, Bí thư Tỉnh uỷ Hà Tĩnh theo quy định).
Cùng thời điểm, trong hai ngày 18 và 21-4-2017 ông Võ Kim Cự đang điều hành Hội nghị Bộ trưởng HTX khu vực châu Á- Thái Bình Dương lần thứ 10 tầm nhìn hướng tới 2030: “Tăng cường sự hỗ trợ và hợp tác hơn nữa giữa Chính phủ và khu vực HTX để thực hiện Mục tiêu phát triển bền vững” do Liên minh HTX Việt Nam đăng cai tổ chức.
Chủ tịch Liên minh HTX Việt Nam đánh giá cao các bài tham luận sâu sắc, toàn diện. Thông qua hội nghị này, chúng ta chia sẻ kinh nghiệm, hỗ trợ lẫn nhau cả hiện tại và tương lai. Để đến năm 2030 đạt mục tiêu 4 triệu HTX với số thành viên HTX tăng lên 2 triệu người tham gia, chiếm 20% nền kinh tế toàn cầu.
Chủ tịch Võ Kim Cự kêu gọi, khuyến khích các quan hệ tăng cường giữa các bên, các tổ chức; các HTX cần hoạt động chắc chắn , có hiệu quả, đạt các mục tiêu của Hội nghị Bộ trưởng HTX khu vực châu Á- Thái Bình Dương lần thứ 10: an ninh lương thực, xóa đói giảm nghèo, tạo việc làm, biến đổi khí hậu, nước sạch, bảo vệ môi trường, giảm bất bình đẳng giới…
