uytgf

Người Kỳ Anh - Thủ phủ khu công nghiệp hoá dầu Formosa tại huyện Vân Lâm, Đài Loan vùng nông nghiệp nghèo thay đổi nhờ đầu tư của Formosa nhưng bùng phát căn bệnh ung thư. Thôn Đài Tây, sát khu công nghiệp Lục Khinh của Formosa, là nơi có tỷ lệ ung thư cao nhất và có tỷ lệ tử vong vì ung thư lớn nhất Đài Loan. Nghị sĩ Su Chih-feng, cựu thị trưởng Vân Lâm, cho rằng Formosa là "quái vật khổng lồ", do đó phải cẩn trọng và cứng rắn khi hợp tác với tập đoàn này. Formosa là khối ung thư khổng lồ, toàn dân Việt Nam phải cắt bỏ, nếu không muốn đi theo vết quan tài Vân Lâm. Vì nạn nhân không chỉ là thế hệ hôm nay ăn phải cá và muối biển, hít bầu không khí nhiễm độc mà còn di truyền cả cho con cháu, giống nòi dân tộc sau này.



Thôn Đài Tây, xã Đại Thành thuộc huyện Vân Lâm, gần xưởng Lục Khinh của Formosa nhất trong toàn huyện này. Dân số thường trú của thôn là khoảng 462 người, đa số là người già và cháu chắt của họ. Thôn Đài Tây đối diện với 398 miệng ống khói của xưởng Lục Khinh bên cạnh sông Trạc Thủy, cách xưởng này chỉ 6 km. Hàng năm khi gió Nam mùa hè nổi lên, người dân thôn Đài Tây lại phải hứng chịu không khí ô nhiễm từ phía khu Lục Khinh. Phóng viên ảnh Chung Sheng-hsiung và Hsu Cheng-tang của Mạng Tin tức Công cộng Đài Loan (Pnn.pts.org.tw) đã thực hiện bộ ảnh phản ánh chân thực hiện trạng tại "thủ phủ của Formosa".
Hầu hết người dân ở thôn Đài Tây xuống biển bắt lươn giống vào mùa đông. Theo lời các ngư dân cao tuổi, trước đây sau khi đêm xuống, cửa sông Trạc Thủy náo nhiệt như chợ đêm. Dân làng chen nhau xuống biển bắt lươn giống để kiếm thêm thu nhập cho gia đình. Tuy nhiên, cửa sông Trạc Thủy không còn ai bắt lươn nữa vì lươn giống đang dần biến mất với tốc độ chóng mặt. Các tác giả đặt tên bộ ảnh là "Nam Phong" bởi ở Đài Tây mùa hè thịnh gió Nam. Chính cơn gió mát lành hàng năm giờ lại trở thành nguồn đưa không khí ô nhiễm từ phía khu công nghiệp của Formosa vào làng quê nhỏ bé.



Ông Ngụy Văn Khảo là người bắt nổi tiếng ở thôn Đài Tây. Theo ông Ngụy, trước đây xuống biển chỉ lo bắt đươc nhiều quá không mang về được, nhưng bây giờ về nhà tay không là chuyện thường. “Tổ tiên xưa nói, sống ven biển vừa có ruộng trồng vừa có biển, không sợ không có cái ăn. Bây giờ Lục Khinh đến thì chả còn gì nữa.”

Trước khi thực hiện vụ xả độc ra biển cuối tháng 4.2016, tháng 5.2015, trên đất liền, Formosa đã bị phát hiện đổ rác thải ở bãi biển Thiên Cầm. Vụ việc đã được chính quyền địa phương lập biên bản nhưng chỉ khi Formosa bị phát hiện xả thải khắp nơi thì công luận mới được biết đến.

Mười ngày sau lời xin lỗi ‘chân thành từ trái tim” của ông chủ tịch, Formosa bị phát hiện chôn hàng trăm tấn chất thải ở trang trại ông Lê Quang Hòa, GĐ công ty Môi trường đô thị Kỳ Anh gây chấn động dư luận. Liền sau đó, một loạt các điểm chôn giấu, xả thải khác cũng bị người dân và báo chí phát hiện.

Đó là hố chôn chất thải ngay trong công viên của công ty Môi trường đô thị Kỳ Anh do ông Lê Quang Hòa làm Giám đốc.

Đó là ống ngầm xả thải bắt nguồn từ các nhà máy của khu công nghiệp Formosa chảy ra dòng suối ở thôn Thắng Lợi, phường Kỳ Phương.

Người dân tiếp tục phát hiện hàng trăm tấn rác thải sinh hoạt có chữ Trung Quốc đổ tràn lan trong rừng Dự án ODA 327, thuộc phường Kỳ Trinh.

Còn nữa, theo báo cáo ngày 15.7 của Sở TN-MT tỉnh Hà Tĩnh, từ tháng 8.2015 đến nay, Công ty Môi trường đô thị thị xã Kỳ Anh đã ký hợp đồng với Công ty TNHH Môi trường Phú Hà đưa về Phú Thọ xử lý đến 145,5 tấn chất thải nguy hại của Formosa. Vậy là rác độc – “vòi bạch tuộc” của Formosa đã vươn ra tận đồng bằng Bắc bộ.

Chiều 16.7, trao đổi với PV, ông Dương Tất Thắng - Phó Chủ tịch UBND tỉnh Hà Tĩnh cho biết “Có khoảng gần 10 điểm đổ trộm chất thải, rác thải nghi của Formosa”. Phản ứng trước những vụ việc này, Formosa Hà Tĩnh (FHS) đã có văn bản gửi các bộ, ngành liên quan, các cơ quan báo chí, đổ hết trách nhiệm cho Công ty Cổ phần Tư vấn xây dựng quản lý môi trường - đô thị Kỳ Anh khi họ nhấn mạnh: "Trong quá trình vận chuyển, xử lý nếu vi phạm quy định pháp luật, quy định hợp đồng và bị phát hiện, phạt vi phạm vì làm ô nhiễm môi trường thì Công ty Cổ phần Tư vấn xây dựng quản lý môi trường - đô thị Kỳ Anh phải chịu trách nhiệm hoàn toàn, không liên quan gì đến FHS". Cứ như lập luận của FHS thì một khi chất thải đã qua khỏi cổng FHS thì coi như FHS không còn phải chịu trách nhiệm gì! Về nguyên tắc, chủ nguồn thải phải chịu trách nhiệm đến cùng đối với rác thải của mình, tức là thủ phạm vẫn là Formosa.

Và thế là Formosa vẫn phủi tay. Sẽ không có một cái cúi đầu xin lỗi “chân thành từ trái tim” nào nữa trước nhân dân Việt Nam. Phải chăng, đây mới là cách hành xử đích thực của Formosa? Họ đang thách thức dư luận, thách thức chính quyền địa phương các cấp và các ban ngành liên quan ở Hà Tĩnh? 

Người Việt có câu: “Quá tam ba bận”, nghĩa là phàm đã làm việc gì mà đến lần thứ ba vẫn hỏng, vẫn không được thì coi như không, bỏ. Người Trung Quốc cũng có câu chuyện Lưu Bị cầu Khổng Minh đến lần thứ 3 thì Khổng Minh mới đồng ý. Đấy là Khổng Minh thiện chí, không muốn hỏng việc nếu để lưu Bị “quá tam ba bận” đến cầu tài.
Ấy là chuyện xưa. Chuyện nay, những người lãnh đạo Formosa đã không học được tiền nhân của họ để rồi “quá tam ba bận” trong hành xử với môi trường đất Việt.
Trong vòng một năm, Formosa đã có ba lần diễn màn gập người, cúi đầu xin lỗi nhân dân Việt Nam.

Lần thứ nhất, ngày 27.3, xin lỗi sau vụ sập giàn giáo ngày 25.3.2015 làm chết 13 công nhân, bị thương 29 người khác.

Lần thứ hai, ngày 26.4.2016, xin lỗi vụ Phó phòng đối ngoại Formosa Chu Xuân Phàm lỡ lời nói... thật “chọn thép hay chọn cá”.

Lần thứ ba, ngày 29.6.2016, xin lỗi vụ bức tử biển miền Trung và đền bù 500 triệu Mỹ kim qua hình ảnh clip công bố tại cuộc họp báo nguyên nhân cá chết ngày 30.6 với câu nói ngọt như mía lùi của ông Chủ tịch Hội đồng quản trị Formosa Hà Tĩnh: “Chúng tôi tha thiết mong người dân rộng lượng và tha thứ. Bằng sự chân thành từ trái tim, sự nỗ lực tối đa trong giải quyết sự cố, chúng tôi mong sẽ nhận được sự cảm thông của Đảng, Nhà nước và nhân dân Việt Nam".

Mười ngày sau cái gập người xin lỗi ấy, Formosa đã chứng minh cho “sự chân thành từ trái tim, sự nỗ lực tối đa” bằng một loạt hành động đổ thải ra môi trường bị phát giác không chỉ trên biển mà còn cả trên đất liền. Người dân Kỳ Anh nói riêng, người dân miền Trung nói chung và dư luận cả nước có thể nói đã hết kiên nhẫn đối với cách mà Formosa đang hành sự.

Cổ nhân nói “quá tam ba bận”... Có lẽ không còn một cơ hội nào nữa (và thực ra họ cũng chẳng cần) để Formosa lại cúi đầu nói lời xin lỗi “chân thành từ trái tim”.

Trước thảm họa môi trường do Formosa gây ra, người Việt cũng muốn, như ông bộ trưởng nọ đã ví von khi nói về chuyện “xử tội” Formosa, rằng “đánh kẻ chạy đi không ai đánh người chạy lại”. nhưng mà, sau những lời xin lỗi “chân thành từ trái tim” ấy, Formosa vẫn “chạy đi”. Bằng chứng là một loạt phát hiện về việc Formosa vẫn tiếp tục chôn giấu, đổ trộm chất thải độc hại ra môi trường như đã nói trên.

Formosa đã “quá tam ba bận”, chẳng còn giải pháp nào hay hơn như kiến nghị của người dân làng biển Cảnh Dương (Quảng Bình) rằng, Formosa phải ngừng hoạt động. Đó là cách tốt nhất cho cả đôi bên bởi những lí do cơ bản: Công nghệ sản xuất thép Formosa đem về Vũng Áng lạc hậu và gây ô nhiễm nặng rất khó xử lý, chấ́p nhận formosa là tiếp tay cho một tập đoàn lưu manh, có một bề dày giết người và tàn phá môi trường ngay cả tại quê nhà như Formosa.

Ai dám đảm bảo rằng, thảm họa môi trường do Formosa gây ra vừa qua sẽ không lặp lại trong tương lai một khi Formosa chính thức vận hành?

Sihanoukville là một trong những khu nghỉ dưỡng ven biển nổi tiếng ở Campuchia. Nhưng nó nhanh chóng trở thành cơn ác mộng đối với người dân địa phương. Vào cuối tháng 11/1998, tàu Chang Shun của tập đoàn Formosa Plastics Group đã “xuất khẩu” 5.000 tấn rác thải độc hại, bao gồm 3.000 tấn có nhiễm thủy ngân đến thị trấn Sihanoukville nằm ở phía Tây Nam Campuchia. Rác thải bao gồm những khối nén được bọc trong bao nhựa khá dày. Chỉ trong vòng 4 ngày, hơn 90 xe tải đã chuyển số rác thải công nghiệp này đến một bãi rác ở ngoại ô Sihanoukville. Đây là một khu vực mở, không có ai canh gác cũng như không có bất cứ cảnh báo nguy hiểm nào và ai cũng có thể vào.

Nghi ngờ bãi rác có thể chứa chất độc, người dân đã tỏ ra vô cùng phẫn nộ và yêu cầu chính quyền địa phương tiến hành điều tra tìm hiểu rõ ngọn ngành. Sau đó các quan chức môi trường ở địa phương đã phải hứa sẽ tiến hành kiểm tra về mức độ độc hại trong các bao nhựa nilon tại bãi rác.

Quá trình điều tra đã cho thấy khối chất thải mà Formosa bỏ lại ở Sihanoukville có nồng độ thủy ngân vượt qua mức giới hạn an toàn lên đến 20.000 lần. Ngoài ra các chỉ số về dioxin và chất polychlorinated biphenyls (PCB) cũng đều ở mức nguy hiểm. Đáng chú ý, Formosa là nhà sản xuất nhựa Polyvinyl clorua (PVC) lớn nhất thế giới, do vậy thủy ngân trong quá trình sản xuất ra dung môi dùng cho sản phẩm PVC đã được tích lũy trong hàng ngàn tấn rác độc hại.

Tuy nhiên phía Formosa dường như lại muốn “giấu nhẹm” mức độ nguy hiểm của hàng ngàn tấn rác thải đã được âm thầm “tuồn” vào lãnh thổ Campuchia. Người phát ngôn của Formosa cho rằng rác thải gửi theo tàu Chang Shun vào Sihanoukville chỉ nhiễm thủy ngân “hơi vượt mức quy định một chút) (0,2 phần triệu). Tuy nhiên khi các cơ quan chức năng Campuchia đem mẫu đi xét nghiệm ở nước ngoài, tất cả mẫu đều cho kết quả thủy ngân ở mức nguy hiểm (0,284 phần triệu, so với mức an toàn 0,2 phần triệu).

Sau khi sự việc được phanh phui, người dân địa phương đã kéo đến đập phá một khách sạn của tập đoàn, đồng thời tổ chức biểu tình trước các cơ quan cho phép nhập khẩu chất thải. Theo lý lẽ của người dân, vụ việc không những ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe của họ, mà còn gây thiệt hại nặng nề tới nền kinh tế khu vực. Được biết Sihanoukville vốn là một điểm du lịch hấp dẫn của Campuchia, tuy nhiên khối lượng rác thải công nghiệp độc hại đã tàn phá cảnh quan khu vực.

Trong vụ này, Việt Nam đã cấp tốc viện trợ cho Campuchia 500 bộ quần áo và mặt nạ phòng độc để giúp tẩy độc. Chính phủ Campuchia sau đó đã vào cuộc để điều tra và xử phạt một công ty của nước này đã ký hợp đồng nhập khẩu số rác thải độc hại trên. Bên cạnh đó, các cơ quan chức năng cũng buộc tội Formosa mua chuộc các nhà chức trách địa phương bằng số tiền “bôi trơn” 3 triệu USD. Trước sức ép từ người dân và các quan chức Campuchia, hai tuần sau khi vụ việc bị phanh phui, Formosa đã phải lên tiếng xin lỗi vì đã “gây mất trật tự” cho người dân Campuchia, đồng thời tiến hành bồi thường và vận chuyển số rác thải này quay trở về Đài Loan.

Dưới áp lực từ dư luận thế giới, vào cuối tháng 12/1998, Formosa Plastics đã buộc phải đưa hàng tấn rác thải công nghiệp ra khỏi lãnh thổ Campuchia. Trước đó, phía Mỹ đã từ chối tiếp nhận số chất thải độc hại này trước sự phản đối dữ dội từ phía những người biểu tình.

Mặc dù không nhận được sự chấp thuận từ phía Cơ quan bảo vệ Môi trường Đài Loan, vào tháng 4/1999, 4.600 tấn rác vẫn được đưa vào cảng Cao Hùng để lưu trữ tạm thời với điều kiện số chất thải sẽ được vận chuyển ra khỏi đất nước một lần nữa.

Thế nhưng bảy tháng sau, hàng nghìn tấn rác vẫn còn nằm trơ trơ ở đó. Những nỗ lực để đưa số chất thải sang Pháp và Mỹ đã thất bại, chủ yếu là do áp lực từ các nhà hoạt động môi trường nước ngoài.

Vào tháng 7/1999, liên minh các nhà hoạt động môi trường thuộc Mạng lưới hành động Basel (BAN) và Hiệp hội ngư dân Tacoma đã phản đối kế hoạch vận chuyển hàng nghìn tấn chất thải độc hại từ Đài Loan sang Seattle (Mỹ). Mặc dù đã chuyển hướng sang Pháp và Đức, Formosa vẫn vấp phải sự từ chối đến từ chính phủ hai quốc gia này.

Tình hình cũng không diễn biến thuận lợi cho Formosa tại chính quê nhà Đài Loan. Tập đoàn đã cố gắng giải quyết vấn đề Campuchia bằng cách lên kế hoạch vận chuyển các chất thải tới các nhà máy tại quận Yunlin, cũng như thị trấn Jenwu và thành phố Cao Hùng. Tuy nhiên những người dân địa phương đã ngay lập tức tổ chức các cuộc biểu tình phản đối hậu quả hủy hoại môi trường mà tập đoàn Formosa gây ra.

Các nhà hoạt đông môi trường địa phương cho rằng, Cơ quan bảo vệ môi trường Đài Loan nên tiến hành các thủ tục kiểm tra hoạt động xử lý chất thải độc hại trước khi cấp giấy phép cho Formosa. Theo lý lẽ của những nhà hoạt động này, hệ thống xử lý chất thải của Formosa nằm ở thượng nguồn hai con sông Tunkang và Kaoping, nơi cung cấp nguồn nước sinh hoạt cho người dân thành phố Cao Hùng. Đặc biệt, tại khu vực Chihshanyen thuộc thành phố Cao Hùng, người dân đã phát hiện ít nhất 4.800 tấn chất thải nhiễm thủy ngân được các nhà thầu của Formosa thải ra biển.

Trước những bằng chứng từ người dân địa phương, các cơ quan chức năng Đài Loan đã nhanh chóng bắt tay vào cuộc. Vào tháng 1/2000, giới chức Đài Loan đã đến kiểm tra hệ thống xử lý chất thải của Formosa tại các nhà máy của công ty được đặt ở miền nam Đài Loan. Tại đây, cơ quan chức năng đã phát hiện ra hàng ngàn thùng chất thải được chôn sâu dưới lòng đất và tiếp xúc trực tiếp với môi trường.

Trong khi số liệu thống kê chính thức từ Cơ quan bảo vệ môi trường và Sở Phát triển công nghiệp không có sự thống nhất, các nhà hoạt động môi trường khẳng đinh rằng, một số chất thải đã được Formosa “hô biến” trái phép thành các vật liệu xây dựng phục vụ cho thi công nền đường.

Chỉ trong vòng gần 10 ngày nay từ hôm 11/7, người dân và các cơ quan chức năng đã liên tiếp phát hiện thêm nhiều "thành tích" phân phối chất thải của Formosa ở nhiều nơi trên đất liền chứ không phải chỉ trên biển ! Chất thải không chỉ bí mật ẩn náu trong tư gia của sếp Môi trường với 300 tấn , mà còn nằm trong công viên, ở ngay cạnh nguồn nước sinh hoạt của dân, và trút lên cả vùng Đất Tổ cách nhà máy thép của Formosa tới gần 450 km!. Đâu dừng ở đó, từ năm 2015, hàng tấn bùn thải của FHS cũng đã được vận chuyển về chôn lấp tại bãi rác Thiên Cầm, huyện Cẩm Xuyên. Rồi cái ống xả ngầm được Formosa lén đặt, nối từ bên trong nhà máy ra ngoài mương thoát lũ của phường Kỳ Phương. Hôm 18/7 là phát hiện thêm 10 điểm đổ chất thải xung quanh khu vực dự án của Formosa, tiếp tục ngay hôm sau là hàng trăm tấn rác thải CN Formosa chôn trong một trang trại 16 ha ở Kỳ Long. Rác thải Formosa còn được vận chuyển vào chôn lấp ở thành phố Đồng Hới, Quảng Bình (!?)[2]